توسعه پالایشی پیشگامان سیراف؛ معرفی پروژه، ظرفیت پالایشی و فعالیت‌های اکسیر صنعت

در جنوب استان بوشهر، منطقه کنگان و در محدوده طرح‌های پتروپالایشی سیراف، پروژه‌هایی در حال توسعه هستند که هدف مشترک آن‌ها استفاده حداکثری از ظرفیت میعانات گازی و ایجاد ارزش افزوده بیشتر در زنجیره انرژی کشور است. توسعه پالایشی پیشگامان سیراف یکی از مهم‌ترین این پروژه‌هاست؛ طرحی که با خوراک میعانات گازی و ظرفیت پالایشی ۶۰ هزار بشکه در روز تعریف شده و در کنار بخش پالایشی، توسعه واحدهای پتروشیمی و آروماتیکی را نیز دنبال می‌کند.

این پروژه از ابتدا با هدف کاهش خام‌فروشی میعانات گازی و تبدیل آن به فرآورده‌های پالایشی و محصولات با ارزش افزوده بالاتر شکل گرفت. در منابع تخصصی، ظرفیت پالایشگاه میعانات گازی پیشگامان سیراف ۶۰ هزار بشکه در روز اعلام شده است.

اهمیت پروژه فقط به ظرفیت پالایش آن محدود نمی‌شود. احداث هم‌زمان واحد آروماتیک در کنار بخش پالایشی، یکی از ویژگی‌های مهم این طرح است که می‌تواند مسیر تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر را تکمیل کند. مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش نیز در سال ۱۴۰۴ به همین ویژگی به‌عنوان یکی از مزیت‌های پروژه پیشگامان سیراف اشاره کرده است.

برای مطالعه اطلاعات دقیق پروژه میتوانید به سایت اکسیر صنعت باختری مراجعه فرمایید.

موقعیت طرح توسعه پالایشی پیشگامان سیراف

پروژه پیشگامان سیراف در استان بوشهر، محدوده بندر کنگان و منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس قرار دارد.

قرارگیری پروژه در منطقه پارس جنوبی یک مزیت مهم برای آن ایجاد می‌کند. این منطقه در کنار زیرساخت‌های گسترده نفت، گاز و پتروشیمی، میزبان طرح‌های مختلف فرآوری میعانات گازی و توسعه زنجیره پایین‌دستی است.

پروژه پیشگامان سیراف نیز در همین چارچوب توسعه یافته و در کنار طرح‌هایی مانند آدیش جنوبی و سایر پروژه‌های پتروپالایشی سیراف قرار گرفته است.

ظرفیت توسعه پالایشی پیشگامان سیراف

ظرفیت طراحی بخش پالایشی پیشگامان سیراف ۶۰ هزار بشکه میعانات گازی در روز است.

برای درک بهتر این عدد، اگر ظرفیت اسمی پالایشگاه را در ۳۶۵ روز سال در نظر بگیریم، ظرفیت خوراک سالانه تئوریک آن به حدود ۲۱.۹ میلیون بشکه در سال می‌رسد. البته ظرفیت عملی سالانه یک پالایشگاه به عواملی مانند روزهای عملیاتی، تعمیرات اساسی، شرایط خوراک و محدودیت‌های عملیاتی وابسته است.

پیشگامان سیراف در دسته طرح‌های پالایش میعانات گازی قرار می‌گیرد؛ بنابراین طراحی فرآیندی آن با پالایشگاه‌های متعارف نفت خام تفاوت‌هایی دارد و تجهیزات جداسازی، تصفیه و تبدیل باید متناسب با مشخصات خوراک میعانات گازی انتخاب شوند.

خوراک و محصولات پیشگامان سیراف

خوراک اصلی این پروژه میعانات گازی (Gas Condensate) است.

میعانات گازی هیدروکربن‌های سبک و ارزشمندی هستند که در فرآیندهای تولید و فرآورش گاز طبیعی به دست می‌آیند. تبدیل این خوراک به محصولات پالایشی به جای فروش مستقیم آن، می‌تواند ارزش اقتصادی بیشتری در زنجیره پایین‌دستی ایجاد کند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره پروژه، محصولات اصلی پالایشگاه شامل:

• نفتا (Naphtha)
• نفت سفید (Kerosene)
• گازوئیل (Diesel)
• گاز مایع (LPG)

است.

در کنار این محصولات، توسعه واحد آروماتیک نیز برای پروژه در نظر گرفته شده است. هدف این بخش، حرکت از تولید صرف فرآورده‌های پالایشی به سمت تولید محصولات پتروشیمی با ارزش افزوده بیشتر است.

 اهمیت واحد آروماتیک پیشگامان سیراف

یکی از ویژگی‌های مهم پروژه پیشگامان سیراف، توسعه واحد آروماتیک در کنار پالایشگاه است.

در یک پالایشگاه معمولی، بخش زیادی از ارزش اقتصادی در تولید و فروش فرآورده‌های پالایشی ایجاد می‌شود. اما اضافه شدن واحدهای پتروشیمی و آروماتیکی می‌تواند امکان استفاده از برخی برش‌های پالایشی به‌عنوان خوراک واحدهای پایین‌دستی را فراهم کند. در منابع تخصصی، ظرفیت واحد آروماتیک پیشگامان سیراف ۵۴ هزار بشکه در روز اعلام شده است و برای آن خدمات مهندسی تفصیلی و مهندسی خرید تعریف شده است.

همچنین عملیات بهسازی زمین واحد آروماتیک این پروژه از سال ۱۴۰۳ در محدوده کنگان آغاز شده و در منابع پیمانکار مربوطه به‌عنوان پروژه‌ای در حال اجرا معرفی شده است. بنابراین ساختار پروژه را می‌توان به شکل ساده زیر در نظر گرفت:

میعانات گازی → پالایش → تولید برش‌های پالایشی → فرآورش و تبدیل بیشتر → محصولات پتروشیمی و آروماتیکی

این ساختار یکی از دلایلی است که پیشگامان سیراف را در گروه طرح‌های پتروپالایشی قرار می‌دهد.

واحدهای مهم یک پتروپالایشگاه مانند پیشگامان سیراف

برای تبدیل میعانات گازی به محصولات نهایی، تنها یک واحد فرآیندی کافی نیست. مجموعه‌ای از واحدهای فرآیندی، یوتیلیتی، ذخیره‌سازی و زیرساختی باید در کنار یکدیگر فعالیت کنند.

برخی از بخش‌های مهم پروژه‌های این مقیاس عبارت‌اند از:

واحدهای فرآیندی

واحدهای فرآیندی وظیفه جداسازی و تبدیل اجزای خوراک را بر عهده دارند. برج‌های تقطیر، مبدل‌های حرارتی، کوره‌ها، پمپ‌ها و تجهیزات دوار و ثابت بخش مهمی از این واحدها هستند.

مخازن ذخیره

مخازن ذخیره برای نگهداری خوراک، محصولات میانی و محصولات نهایی مورد استفاده قرار می‌گیرند. در پروژه پیشگامان سیراف نیز بخش قابل توجهی از عملیات ساخت مخازن در حال انجام بوده است.

سیستم‌های یوتیلیتی

سیستم‌های آب خنک‌کننده، برق، هوای ابزار دقیق، بخار و سایر سرویس‌های جانبی برای عملکرد پایدار واحدهای فرآیندی ضروری هستند.

خطوط لوله

شبکه گسترده‌ای از خطوط لوله، واحدهای مختلف فرآیندی، مخازن، یوتیلیتی و واحدهای جانبی را به یکدیگر متصل می‌کند.

در یک پروژه با این مقیاس، اجرای پایپینگ تنها به نصب لوله محدود نیست و فعالیت‌هایی مانند آماده‌سازی سطح، پوشش، جوشکاری، تنش‌زدایی، آزمون‌های غیرمخرب و تست‌های فشاری را نیز دربرمی‌گیرد. (برای مطالعه بیشتر در این باره میتوانید به مقاله تجهیزات ثابت (Static Equipment) در صنایع نفت و گاز مراجعه کنید).

وضعیت پیشرفت پروژه پیشگامان سیراف

پروژه پیشگامان سیراف در سال‌های اخیر وارد مراحل جدی ساخت و نصب شده است.

در اردیبهشت ۱۴۰۴، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران اعلام کرد که پیشرفت فیزیکی پروژه به بیش از ۶۲ درصد رسیده و هدف‌گذاری برای بهره‌برداری از فاز نخست پروژه تا نیمه نخست سال بعد انجام شده است.

در گزارش‌های بعدی نیز پیشرفت عملیات ساخت تجهیزات، مخازن و واحدهای مختلف پروژه ادامه داشته است. برای نمونه، برخی پیمانکاران از تکمیل بخش‌هایی از عملیات مخازن و اجرای زیرساخت واحدهای فرآیندی خبر داده‌اند. با توجه به اینکه پروژه شامل چندین بسته فرآیندی و زیرساختی است، پیشرفت نهایی آن به هماهنگی هم‌زمان مهندسی، تأمین تجهیزات، ساخت، نصب و پیش‌راه‌اندازی وابسته خواهد بود.

نقش اکسیر صنعت باختری در پروژه پیشگامان سیراف

اکسیر صنعت باختری از سال ۱۴۰۰ در پروژه پیشگامان سیراف حضور داشته و بخشی از فعالیت‌های اجرایی و زیرساختی این پتروپالایشگاه را در قالب قراردادهای مختلف انجام داده یا در حال انجام دارد. دامنه فعالیت شرکت در این پروژه از پایپینگ زیرزمینی و روزمینی تا عملیات سیویل، اجرای سیستم‌های خنک‌کننده و تأمین تجهیزات مکانیکی گسترش پیدا کرده است.

بر اساس اطلاعات اجرایی اکسیر صنعت، این فعالیت‌ها شامل بیش از ۲۵۰ هزار اینچ‌قطر عملیات لوله‌کشی و بیش از ۴۵ هزار مترمکعب عملیات خاکی بوده است.این حجم عملیات، پروژه پیشگامان سیراف را به یکی از پروژه‌های قابل توجه اکسیر صنعت در حوزه اجرای زیرساخت و تأسیسات صنعتی تبدیل می‌کند. (برای مطالعه درباره قراردادهای epc به مقاله تفاوت EPC، EPCM و PMC چیست؟ و یا مقاله قرارداد EPC چیست؟ مراجعه کنید).

اجرای بیش از ۲۵۰ هزار اینچ‌قطر پایپینگ

یکی از بزرگ‌ترین بخش‌های فعالیت اکسیر صنعت در پیشگامان سیراف، اجرای خطوط لوله زیرزمینی و روزمینی است.

حجم این قرارداد بیش از ۲۵۰ هزار اینچ‌قطر اعلام شده است.

این عملیات مجموعه‌ای از فعالیت‌های تخصصی را شامل می‌شود:

• سندبلاست (Sandblasting)
• رنگ و پوشش (Painting & Coating)
• فیت‌آپ (Fit-up)
• جوشکاری (Welding)
• تنش‌زدایی (Post Weld Heat Treatment)
• تست‌های مربوط به خطوط
• عملیات تکمیلی نصب

عدد ۲۵۰ هزار اینچ‌قطر زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم این واحد اندازه‌گیری، حاصل‌ضرب قطر اسمی لوله در طول مسیر اجرایی آن است و در پروژه‌های صنعتی برای بیان حجم عملیات پایپینگ استفاده می‌شود.

بنابراین، این عدد صرفاً تعداد لوله‌ها را نشان نمی‌دهد؛ بلکه مقیاسی از حجم کار اجرایی در شبکه گسترده خطوط لوله پروژه است.

کنترل کیفیت خطوط لوله در پیشگامان سیراف

در خطوط لوله پالایشگاهی، کیفیت جوش و آماده‌سازی سطح اهمیت بسیار زیادی دارد.

پس از فیت‌آپ و جوشکاری، بسته به مشخصات خط و الزامات طراحی، آزمون‌های غیرمخرب (NDT)، کنترل ابعادی و سایر بازرسی‌های موردنیاز انجام می‌شود. در برخی خطوط نیز عملیات تنش‌زدایی پس از جوشکاری (PWHT) برای کنترل تنش‌های باقی‌مانده ناشی از فرآیند جوشکاری انجام می‌شود.

در پروژه پیشگامان سیراف، تنش‌زدایی و کلیه تست‌های مربوطه در دامنه فعالیت اجرایی اکسیر صنعت قرار داشته است. این موضوع نشان می‌دهد که دامنه قرارداد شرکت فقط شامل نصب مکانیکی لوله‌ها نبوده و مراحل مهم کنترل کیفیت و آماده‌سازی خطوط برای بهره‌برداری را نیز دربر گرفته است.

اجرای عملیات سیویل و خاکی

پایپینگ زیرزمینی بدون آماده‌سازی مناسب زمین و اجرای سازه‌های مرتبط امکان‌پذیر نیست. اکسیر صنعت در پروژه پیشگامان سیراف علاوه بر پایپینگ، عملیات گسترده سیویل نیز انجام داده است.

بر اساس اطلاعات پروژه، حجم عملیات خاکی در بسته‌های اجرایی شرکت بیش از ۴۵ هزار مترمکعب اعلام شده است. در شرح فعالیت‌های سیویل نیز حجم بیش از ۱۵ هزار مترمکعب بتن‌ریزی و حدود ۵ هزار مترمربع عملیات معماری ذکر شده است.

این فعالیت‌ها بخش‌هایی مانند:

• سازه‌های بتنی پایپرک‌ها
• Bridge
• فونداسیون تجهیزات صنعتی
• اتاق کنترل
• پست برق
• ساختمان‌های اداری

را شامل می‌شود.

فونداسیون تجهیزات صنعتی و پایپرک‌ها

پایپرک (Pipe Rack) یکی از سازه‌های کلیدی در مجتمع‌های فرآیندی است.

خطوط لوله، کابل‌ها و برخی مسیرهای خدماتی در بخش‌های مختلف سایت از طریق پایپرک‌ها عبور می‌کنند. بنابراین، این سازه‌ها باید علاوه بر تحمل وزن خطوط، برای بارهای عملیاتی، حرارتی و شرایط محیطی نیز طراحی و اجرا شوند.

در پروژه آلای مهستان، اکسیر صنعت بخشی از عملیات سیویل مربوط به پایپرک‌ها، فونداسیون تجهیزات و مخازن را بر عهده داشته است.

ارتباط میان پایپینگ و سیویل در چنین بخشی بسیار مهم است؛ زیرا موقعیت فونداسیون‌ها و سازه‌ها باید با مسیرهای واقعی خطوط و نقشه‌های اجرایی هماهنگ باشد.

فونداسیون تجهیزات صنعتی و پایپرک‌ها

در مجتمع‌های پالایشی، سازه‌های پایپرک نقش مهمی در پشتیبانی خطوط لوله دارند.

خطوط متعدد فرآیندی و یوتیلیتی از مسیرهای مختلف سایت عبور می‌کنند و برای نگهداری آن‌ها به سازه‌های فلزی و بتنی نیاز است. در پیشگامان سیراف، اکسیر صنعت در اجرای سازه‌های بتنی پایپرک‌ها و Bridgeها و همچنین فونداسیون تجهیزات صنعتی فعالیت داشته است. این بخش از کار به هماهنگی دقیق میان نقشه‌های سازه، پایپینگ و تجهیزات نیاز دارد؛ زیرا محل فونداسیون‌ها باید با موقعیت واقعی تجهیزات و مسیر خطوط مطابقت داشته باشد.

طراحی و اجرای کولینگ تاور پیشگامان سیراف

یکی از مهم‌ترین قراردادهای اکسیر صنعت در این پروژه، قرارداد طراحی، مهندسی، تأمین، ساخت و اجرا (EPC) یک واحد کولینگ تاور است. این سیستم دارای ۵ سل (Cell) و ظرفیت طراحی ۱۷ هزار مترمکعب آب در ساعت است.

کولینگ تاور (Cooling Tower) وظیفه دارد گرمای جذب‌شده توسط آب خنک‌کننده را به محیط منتقل کند تا آب پس از کاهش دما دوباره وارد چرخه خنک‌کاری شود. در یک پتروپالایشگاه، این سیستم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از تجهیزات فرآیندی مانند مبدل‌های حرارتی به آب خنک‌کننده نیاز دارند. ظرفیت ۱۷ هزار مترمکعب در ساعت نشان می‌دهد که این سیستم برای پاسخ‌گویی به نیاز یک مجموعه صنعتی در مقیاس بزرگ طراحی شده است.

تأمین پنج پمپ API

در کنار قرارداد کولینگ تاور، اکسیر صنعت تأمین پنج دستگاه پمپ مطابق استاندارد API را نیز در این پروژه بر عهده داشته است. دبی نامی هر پمپ ۴۸۲۵ مترمکعب در ساعت اعلام شده است.

پمپ‌های مورد استفاده در صنایع پالایشگاهی و نفت و گاز باید متناسب با نوع سیال، فشار، دما، دبی و شرایط عملیاتی انتخاب شوند. استانداردهای API نیز مجموعه‌ای از الزامات طراحی، ساخت و عملکرد تجهیزات دوار مورد استفاده در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی را مشخص می‌کنند. بنابراین، تأمین این تجهیزات بخشی از زنجیره تأمین تجهیزات مکانیکی پروژه محسوب می‌شود و باید با مشخصات فرآیندی و مهندسی پروژه هماهنگ باشد.

ساخت و نصب سازه فلزی

در بخش دیگری از فعالیت‌های مکانیکی پروژه، اکسیر صنعت ساخت و نصب حدود ۴۰ تن سازه فلزی را انجام داده است. این سازه‌ها بخشی از زیرساخت لازم برای نصب و پشتیبانی تجهیزات و سیستم‌های صنعتی هستند. اجرای سازه‌های فلزی در چنین پروژه‌ای نیازمند کنترل دقیق ساخت، ابعاد، اتصالات، جوشکاری، نصب و تطبیق با نقشه‌های اجرایی است.

ساختمان‌های صنعتی و پشتیبان

فعالیت اکسیر صنعت در پروژه پیشگامان سیراف به بخش‌های فرآیندی محدود نشده است.

طبق شرح کار، عملیات معماری و تکمیل بخش‌هایی از:

• اتاق کنترل
• پست برق
• ساختمان‌های اداری

نیز در دامنه فعالیت‌های شرکت قرار داشته است.

این ساختمان‌ها نقش مستقیمی در بهره‌برداری و کنترل مجتمع دارند. اتاق کنترل مرکز پایش و مدیریت فرآیندهاست و پست‌های برق نیز بخش مهمی از زیرساخت انرژی مجتمع را تشکیل می‌دهند.

ارزش قراردادهای اکسیر صنعت در پیشگامان سیراف

بر اساس اطلاعات اجرایی ارائه‌شده توسط اکسیر صنعت، ارزش قراردادهای این شرکت در پروژه پیشگامان سیراف به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود:

بخش	ارزش ارزی قرارداد
قراردادهای صنعتی	۲۲ میلیون دلار
قراردادهای سیویل	۹.۵ میلیون دلار
مجموع	۳۱.۵ میلیون دلار

این قراردادها مجموعه‌ای از عملیات پایپینگ، سیویل، تجهیزات مکانیکی، کولینگ تاور، پمپ‌های API و سازه‌های فلزی را پوشش می‌دهند.

بنابراین، ارزش قرارداد به تنهایی بیانگر حجم فعالیت شرکت نیست؛ بلکه تنوع رشته‌های اجرایی نیز یکی از ویژگی‌های مهم حضور اکسیر صنعت در این پروژه است.

مشخصات کلیدی پتروپالایشگاه پیشگامان سیراف

مشخصه	اطلاعات
نام پروژه	پتروپالایشگاه پیشگامان سیراف
نام انگلیسی	Siraf Petro Refinery
کارفرما	شرکت توسعه پالایشی پیشگامان سیراف
موقعیت	کنگان، استان بوشهر
خوراک	میعانات گازی
ظرفیت پالایش	۶۰ هزار بشکه در روز
واحد آروماتیک	ظرفیت گزارش‌شده ۵۴ هزار بشکه در روز
محصولات اصلی	نفتا، نفت سفید، گازوئیل و LPG
شروع فعالیت اکسیر صنعت	از سال ۱۴۰۰
حجم پایپینگ اکسیر صنعت	بیش از ۲۵۰ هزار اینچ‌قطر
عملیات خاکی	بیش از ۴۵ هزار مترمکعب
بتن‌ریزی	بیش از ۱۵ هزار مترمکعب
عملیات معماری	حدود ۵ هزار مترمربع
کولینگ تاور	۵ سل، ظرفیت ۱۷ هزار مترمکعب در ساعت
پمپ‌های API	۵ دستگاه، دبی نامی ۴۸۲۵ مترمکعب در ساعت
سازه فلزی	حدود ۴۰ تن
ارزش قرارداد صنعتی	۲۲ میلیون دلار
ارزش قرارداد سیویل	۹.۵ میلیون دلار

ظرفیت پالایش و ظرفیت واحد آروماتیک بر اساس منابع منتشرشده درباره پروژه است؛ اعداد مربوط به فعالیت‌های اکسیر صنعت بر اساس اطلاعات اجرایی ارائه‌شده توسط شرکت تنظیم شده‌اند.

 پیشگامان سیراف؛ یک پروژه چندرشته‌ای

یکی از نکات مهم درباره پروژه پیشگامان سیراف، تنوع فعالیت‌هایی است که برای تکمیل آن باید به‌صورت هم‌زمان اجرا شوند. از یک طرف، واحدهای فرآیندی و تجهیزات پالایشگاهی باید نصب و آماده بهره‌برداری شوند و از طرف دیگر شبکه گسترده خطوط لوله، سیستم خنک‌کننده، مخازن، سازه‌ها، ساختمان‌های کنترل و زیرساخت‌های برق و یوتیلیتی باید تکمیل شود.

حضور اکسیر صنعت در چندین بخش از این زنجیره، از خاک و سیویل تا پایپینگ و تجهیزات مکانیکی، نمونه‌ای از ماهیت چندرشته‌ای پروژه‌های نفت، گاز و پتروپالایشی است. در چنین پروژه‌هایی، موفقیت عملیات اجرایی تنها به کیفیت هر رشته به‌صورت جداگانه وابسته نیست؛ بلکه هماهنگی میان مهندسی، ساخت، نصب، کنترل کیفیت و راه‌اندازی نیز اهمیت تعیین‌کننده دارد.

جمع بندی 

توسعه پالایشی پیشگامان سیراف یکی از طرح‌های مهم فرآوری میعانات گازی در منطقه کنگان است که با ظرفیت پالایش ۶۰ هزار بشکه در روز توسعه یافته و در کنار بخش پالایشی، توسعه واحد آروماتیک را نیز دنبال می‌کند. تبدیل میعانات گازی به فرآورده‌هایی مانند نفتا، نفت سفید، گازوئیل و LPG و حرکت هم‌زمان به سمت تولید محصولات آروماتیکی، جایگاه این پروژه را در مسیر ایجاد ارزش افزوده از خوراک‌های هیدروکربنی مشخص می‌کند.

اکسیر صنعت باختری نیز از سال ۱۴۰۰ در بخش‌های مختلف این پروژه حضور داشته و در قالب قراردادهای صنعتی و سیویل، فعالیت‌هایی مانند اجرای بیش از ۲۵۰ هزار اینچ‌قطر پایپینگ، عملیات خاکی، بتن‌ریزی، اجرای فونداسیون تجهیزات و پایپرک‌ها، طراحی و اجرای کولینگ تاور، تأمین پمپ‌های API و ساخت سازه‌های فلزی را انجام داده یا در حال انجام دارد. (برای مطالعه بیشتر در این باره میتوانید به مقاله فوندانسیون تجهیزات سنگین مراجعه فرمایید).

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، ارزش قراردادهای صنعتی و سیویل اکسیر صنعت در این پروژه مجموعاً به ۳۱.۵ میلیون دلار می‌رسد. این گستردگی فعالیت، پروژه پیشگامان سیراف را به یکی از نمونه‌های شاخص تجربه اکسیر صنعت در اجرای هم‌زمان عملیات سیویل، پایپینگ، تجهیزات مکانیکی و زیرساخت‌های صنعتی تبدیل می‌کند.

---

سوالات متداول درباره پیشگامان سیراف